Xeración Dixital

Firme partidario dos movementos antiglobalización, Carlos Taibo amósase excéptico cuns sistemas democráticos que ''non resolven os problemas máis perentorios''. Sobre a clase política galega, mostra a súa decepción ante un bipartito marcado pola falta de "vontade dunha transformación social efectiva".

Este profesor de Ciencia Política na Universidade Autónoma de Madrid, é autor dunha morea de libros e a varias monografías en galego, entre elas Un novo Terceiro Mundo? ou A desintegración de Iugoslavia. Actualmente está a traballar nunha obra conxunta sobre o nacionalismo español, que verá a luz en outubro.

PREGUNTA: Que se entende hoxe por nacionalismo? Porque o significado do termo mudou moito co paso dos anos.

RESPOSTA: Hai moitas visións diferentes. Hai quen pensa lexitimamente que os nacionalismos son inventos interesados para afastar da nosa ollada fenómenos máis interesantes, coma a loita de clases. Eu defendo que os estados non son sagrados, que acollen no seu seo comunidades moi diferentes e que, moi a miúdo, cancelan os seus dereitos máis elementais. Algo que xustifica que existan movementos nacionalistas orientados a recuperar eses dereitos.

Mais cómpre distinguir entre dous tipos de nacionalismo. Por un lado, os de Estado, que están comodamente instalados nas maquinarias correspondentes e que as empregan no seu propio proveito. E, por outro, os resistentes, que pretenden contestar a uns privilexios. Aínda que tamén é certo que a fronteira entre unha e outra realidade non sempre está moi clara.

P: En canto a Galicia, é unha nación?

R: É lexítimo sostelo. Agora ben, tamén aquí hai dúas visións diferentes. A primeira entende que as nacións son invencións, e sería consecuente asumir que sempre é así. Dígoo porque o señor Rajoy nega a existencia de nacións en Galicia, en Cataluña e no País Vasco porque nos retrotraen á Idade Media e a cousas que están fóra do mundo. Pero o que me deixa perplexo é que, en cambio, si sostén que existe unha nación española.

Outros entendemos que as nacións son produto da vontade humana e que, se hai unha maioría que se sente membro dunha nación, esta será unha postura respectable, respectabilísima.

"Perdemos unha forza que loitaba contra o establecido"
P: Despois de moitos anos liderando o nacionalismo galego, Xosé Manuel Beiras non conseguiu tomar parte no goberno. En cambio Anxo Quintana tardou ben pouco...

R: Eran circunstancias diferentes, procesos marcados por signos distintos. Beiras liderou un Bloque con vontade de loitar. Que, con máis ou menos talento e problemas, resistía á orde establecida.

Sospeito que o Bloque que está a agromar agora é unha forza máis institucional, afastada da rúa e dos movementos sociais. Isto facilitou o acceso de Quintana a San Caetano, pero non é saudable. Estamos perdendo unha forza política que loitaba contra a orde establecida. Hoxe o BNG forma parte desa orde en moitos elementos, e digo isto con moito respecto para os militantes de base que manteñen a mesma actitude ca antes.

P: Fracasou Quintana no seu intento de acadar 'o estatuto que Galicia merece', obxectivo co que di que chegou á Xunta?

R: Non sei se fracasou Quintana ou se fracasou a actitude dos grandes partidos. En calquera caso, o estatuto que se pretendía promover era tan pouco cobizoso que en realidade era un paso en falso. Se había que modificar o actual, e naturalmente había que facelo, cumpría darlle azos máis aló dos proxectos oficiais. E neste caso, argumentar que o BNG non é quen dita as regras do xogo é falar dun xustificante para os escasos progresos que aquel estatuto se prestaba a incorporar.

A decepción do bipartito
P: Como valora o papel do bipartito nestes anos de goberno?

R: O bipartito é unha decepción. Unha decepción esperada, mais unha decepción. O Partido Socialista en Galicia non mostra dende hai moito tempo unha vontade de transformación social efectiva. E tampouco ten ningún compromiso coa causa da loita nacional. Era esperable que fixese o que fixo ata o de agora.

O feito de que o BNG se ampare na necesidade de respectar os acordos creo que é unha xustificación moi limitada. Ó final foron eles os que pasaron polo aro de estratexias pouco afortunadas. Con todo, é verdade que comparando coa 'era Fraga Iribarne' conviremos en que hai ganancias, pero moito menores das que cumpría esperar.

P: Por que o nacionalismo en Cataluña camiña con pasos de xigante, mentres en Galicia e no País Vasco se avanza ós poucos?

R: En Cataluña hai unha burguesía comprometida coa causa, en Galicia non. E, respecto ó País Vasco, a diferencia reside nun grupo que emprega a violencia, autoatribuíndose a consideración de vangarda directora que determina boa parte das regras do xogo. Por moito que se diga o contrario en Madrid, a violencia da ETA foi letal para o PNV na medida en que fomentou a lectura máis ultramontana do nacionalismo español.

"O tempo de Izquierda Unida xa pasou"
P: Concorda con Quintana en que Galeuscat será decisiva na vindeira lexislatura?

R: A visión é correcta na estratexia actual do BNG, máis orientada cara o centro e na liña dos 'partidos atrapalotodo'. É lóxico que busque o achegamento a forzas que presentan trazos xerais semellantes ós seus, e Convergència i Unió e o PNV reúnen eses caracteres.

É verdade que a confrontación coas estratexias dos grandes partidos estatais lles da certa lexitimidade no marco de Galeuscat, pero como opción estratéxica única deixa moito que desexar.

P: E que pasa con Izquierda Unida? Semella que non foi nunca e segue sen ser unha alternativa ó bipartidismo PP-PSOE.

R: Aí teño que ser franco. Creo que xa pasou o tempo de Izquierda Unida, que xa tivo ocasións dabondo para demostrar que podía argallar unha contestación expresa ó sistema.

No momento presente IU é un tapón para a aparición de forzas políticas de esquerda xenuinamente resistentes e contestatarias. Imaxinar que o PCE pode ser o miolo reconstrutor dun proxecto diferente creo que é simplemente ignorar a historia recente. Izquierda Unida e as súas miserias son, ante todo, o produto da propia política do PCE.

"A relación idílica de Aznar cos EEUU mantense con Zapatero"
P: Pode o frío apretón de mans entre Bush e Zapatero restaurar a relación idílica Aznar mantiña cos Estados Unidos?

R: Con toda evidencia, esa relación mantense. O señor José Bono na súa época de ministro de Defensa, repetía que España seguía a ser un aliado fiel dos EUA. Infelizmente cómpre recoñecer que tiña razón. Aparte da cuestión iraquí, que outros pasos deu o Goberno español para afastarse dos Estados Unidos?

Se quere que creamos que está a romper amarras con Bush está claro o que ten que facer: contestar agremente ó que establece o FMI, o Banco Mundial, desmantelar as bases de utilización conxunta de Morón e de Rota, e cancelar a presencia do Estado español na OTAN. E é evidente que ningún destes obxectivos está na axenda do Goberno en Madrid.
 
P: Aznar dixo unha frase que a vostede lle molesta especialmente, que o seu proxecto era colocar a España entre os países máis ricos.

R: Si. É unha frase que me produce particular malestar, aínda que recoñezo que é común a tódolos presidentes dos gobernos españois. Tamén a pronunciou varias veces Rodríguez Zapatero. Non nos enganemos, reflite a querencia maioritaria entre os cidadáns españois, que pensan que o seu proxecto vital pasa por gañar cantos máis cartos mellor.

O problema non é só de Aznar ou de Zapatero. É dunha sociedade profundamente insolidaria que teima en mirarse o embigo. Isto non só é un comportamento inmoral, tamén é pouco intelixente na medida en que os desherdados do planeta, que son a maioría, acabarán por chamar á nosa porta.

"Sarkozy mira cada vez máis cara os EEUU"
P: Vostede é un dos asinantes da plataforma Xuízo a Aznar, que pretende facerlle pagar as responsabilidades derivadas da invasión de Iraq. Non é demasiado ambicioso?

R: O problema está na trama xudicial que ampara ós grandes dirixentes políticos e ós poderes económicos. É difícil que Aznar acabe sentado diante dun tribunal, certo, pero cómpre facer o esforzo para subliñar cales son as súas responsabilidades no que ocorreu en Iraq hai catro anos.

P: O ministro de exteriores galo, Bernard Kouchner, dixo estar 'preparado para o peor' con Irán. Trátase dun aviso ou dunha ameaza?

R: A título provisorio é máis un aviso. Kouchner representa un argumento, que Francia non vai xogar o mesmo papel internacional que coa cuestión iraquí. O actual presidente francés, o señor Sarkozy, mira cada vez ós Estados Unidos, pero supoño que as cousas non chegarán tan lonxe como para apoiar unha intervención militar en toda regra en Irán.

P: E que probabilidades hai de que se produza esa intervención?

R: As probabilidades son certas. Os Estados Unidos desexan anular ó único rival contestatario claro e poderoso que está fronte ó estado de Israel, e de paso mellorar o control da riqueza enerxética de Irán. Isto convirte ó país en obxectivo fundamental da estratexia agresiva norteamericana.

Soldados ó servizo dunha estratexia colonial
P: En Afganistán hai guerra pero, está España en guerra alí?

R: Non sei se a expresión ‘estar en guerra’ é a máis axeitada, porque é verdade que os soldados españois non desenvolven operacións militares en sentido estito.
Prefiro dicir que están ó servizo dunha estratexia colonial desenvolvida polos Estados Unidos, e iso xa é suficientemente grave.

Neste sentido, a pretensión de dar a entender que a intervención militar norteamericana ten un cariz humanitario é iso, unha simple e interesadísima pretensión.

P: A semana pasada faleceron outros dous soldados españois en Afganistán, un día antes de que que Defensa acordase enviar outro medo cento de militares.. Debería España saír de Afganistán?

R: Debería retirar os soldados. Se o Goberno actual español asumiu de bo grao retirar os militares presentes alí en modo ningún pode defender a presencia deses mesmos militares en Afganistán, porque non hai diferenzas nas texturas dos dous conflitos.

P: Como valora as ameazas de Al Qaeda a Pakistán?

R: Pakistán é un dos selos máis febles da estratexia militar norteamericana. Estes que dicían que defendían a causa da democracia en todo o Planeta acabaron por apoiar a un ditador militar como é o xeneral Musharraf.

O que acontece é que a súa xestión nos últimos seis anos conduciu a unha desfeita en tódolos ámbitos. Non hai credibilidade política, hai unha crise social e económica, falta de identidade nacional...

E coloca a Washington nunha situación moi delicada, porque é un dos selos da súa estratexia contra o que deron en chamar 'terrorismo internacional'.

"A relación Norte-Sur non cambiou en nada"
P: Participou recentemente nunhas xornadas nas que se abordou o futuro de América Latina. Con que trazos se escribe ese futuro?

R: É un futuro delicado. Non podemos ser optimistas tendo en conta a dinámica xeral da globalización capitalista. A maioría dos habitantes saben que os sistemas democráticos vixentes non resolven os problemas máis perentorios.

Pero o feito de que os Estados Unidos dedicasen boa parte da súa atención a Oriente Medio, tan afastado de América Latina, abre xanelas de oportunidade nestes países. Pena  que o Brasil de Lula non estea á altura das circunstancias e non sexa esa locomotora que esperabamos para tirar dos países máis febles..

P: Queda menos dun mes para o Día Internacional da Pobreza que se comezou a celebrar en 1993.  Que cambiou nas relacións entre Primeiro e Terceiro mundo dende aquela.

R: En nada, por dicir as cousas de maneira rápida e sinxela. A relación norte-sur percorre a historia dende moito tempo atrás. Estaba antes das guerras mundiais, ficou con ocasión destas e coa confrontación entre bloques. E mantén aínda hoxe tódolos seus perfís.

P: Para que serven logo este tipo de conmemoracións?

R: Axudan a mover o discurso vacuo  de moitas organizacións non gobernamentais que, con toda evidencia, defraudaron tódalas expectativas que en torno a elas se crearon hai quince ou vinte anos. Pero tamén axudan a lembrar que os problemas fican aí e que hai que seguir loitando para atallalos.