Xeración Dixital

Simular a realidade para coñecela mellor. Con ese obxectivo nacía o Centro de Supercomputación de Galicia (CESGA) hai xa 14 anos. Botando man do cálculo intensivo e da comunicación avanzada, o Cesga comezou a prestar os seus servizos na tentativa de adiviñar o devir de fenómenos naturais imposibles de ser observados no laboratorio porque a súa duración se limita a milésimas de segundo. Os ordenadores toman entón o relevo de probetas e microscopios, xa que as simulacións recrean unha situación ideal na que é posible acelerar ou ralentizar o tempo.

Con esta idea, no 1991 os investigadores galegos coincidiron co goberno da Xunta na necesidade da supercomputación. Os dous intuíron xa daquela a oportunidade que suporía para Galicia a creación dun centro destas características, “xa que no conxunto do estado unicamente estaba en funcionamento o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC)”, tal e como explica Javier García Tobío, director xerente do Cesga. Daquela aposta pola innovación naceu o centro de supercomputación, que botaría a andar dous anos máis tarde.

Dende entón e ata hoxe a metodoloxía empregada segue a ser a mesma: un investigador enuncia un problema e moitas solucións en forma de hipóteses, que son probadas polos especialistas en supercomputación para darlles o visto bo ou, pola contra, botalas abaixo.
Os físicos e químicos son os 'máis aditos' ós ordenadores do Cesga. Os seus campos fixéronse moito máis complexos nas últimas décadas ata superar a capacidade de cálculo do cerebro humano. Novos estudos sobre a localización de fontes de enerxía, deseño de novos fármacos ou materiais ou simulación de mecanismos de prevención de lumes serían imposibles sen estas máquinas.

Finisterrae, o supercomputador galego
Dende o Cesga, e sempre con software libre, deseñouse unha plataforma capaz de articular diferentes proxectos científicos, aplicando os cálculos e as simulacións que os investigadores necesitaban.
Proxectos que permitiron, por exemplo, o programa de asistencia a lesionados medulares, “Un programa de ordenador que lle permite ó lesionado mover o rato coa cabeza, ou mesmo cos ollos, para posibilitarlle o acceso ó ensino”, segundo aclara o seu director xerente. Os resultados son óptimos e nun futuro implantarase noutros complexos hospitalarios do estado.

Pero ó final, todas as iniciativas chocaban cunha gran traba: a comunidade investigadora do Cesga precisaba de máis capacidade de cálculo. Así xurdiu unha idea tola pero que co tempo se plasmou nunha das apostas máis fortes da comunidade: dotar a Galicia dun dos supercomputadores máis potentes do mundo. Así naceu o Finisterrae, anunciado en marzo do 2006.

Vindicouse unha resposta a esas necesidades que abrise ó mesmo tempo unha porta á interrelación con grupos de investigación con peso no panorama internacional. E a Xunta decidiu apostar forte: en marzo do 2006 sóubose que Galicia albergará un dos supercomputadores máis potentes do mundo. E a esta prodixiosa máquina chamáronlle Finisterrae.

Máis apoio estranxeiro que propio
Na procura desta infraestrutura singular a nivel estatal e europeo xorden as primeiras dificultades, derivadas da falta de apoio inicial do Goberno estatal. Segundo lembra o Director Xeral de Investigación e Desenvolvemento, Salustiano Mato de la Iglesia, “conseguimos convencer a empresas coma HP ou Intel e ós americanos de Palo Alto de que Galicia tiña oportunidades, pero en Madrid chocou a idea dun centro potente de investigación no noso país”. A implicación do Estado acadouse finalmente, pero o esforzo e os recursos para dar os primeiros pasos miraron sempre cara territorio galego.

Trátase dun computador “cunha capacidade de cálculo equivalente á de trinta mil ordenadores convencionais” asegura Javier García Tobío.  Pero a súa singularidade reside na gran capacidade de memoria. O Finisterrae será o único ordenador operativo en territorio español “capaz de recibir un problema moi grande e resolvelo sen dividilo”. Así, o computador catalán Mare Nostrum confórmase a partir de unidades máis pequenas, de tal xeito que cada problema se desfai en partes para distribuílas entre as unidades, “pero hai problemas que non poden dividirse”, explica o director xerente do Cesga.

A día de hoxe, o supercomputador non é máis ca un puzzle con pezas que se están xuntando en Alemaña. O deseño rematou hai cinco meses e agora son os investigadores de HP e Intel os que lle dan forma para que en outubro o Cesga faga as primeiras probas. Segundo as estimacións de García Tobío, “a máquina comezará a funcionar no primeiro trimestre do 2008”.

Aplicacións
O Finisterrae permitirá traballar máis rápido nos proxectos nos que agora está mergullado o centro galego, pero as súas aplicacións van máis alá. A longo prazo, Galicia poderá colaborar no deseño de fármacos para combater enfermidades coma a malaria, e traballar polo aproveitamento dos recursos enerxéticos que pare o noso país, así coma procurar outros novos para explotalos.

Así mesmo, unha lacra que o noso país revive cada verán, os incendios forestais, poderá paliarse grazas á tecnoloxía deste computador: mediante fotos tomadas vía satélite e os datos da forza do vento poderá adiviñarse por onde atallar o lume para frear o seu avance.

Pero estas son só algunhas das utilidades dun computador que tornará competitiva a situación de Galicia nos proxectos internacionais de índole tecnolóxica. Este país, que ata o de agora foi “o gran esquecido, aquel recuncho onde existe capacidade de sobra pero onde ninguén quixo apostar polo eido da comunicación”, como o define Salustiano Mato, pode situarse entre as rexións que máis aposten pola investigación. Así o determinan os últimos indicadores de innovación europeos, que concibe á nosa coma unha rexión start up, das que aínda está medrando, pero que avanza a pasos axigantados, moi por enriba da media.

Pese a todo, o director xerente do Cesga recoñece que “para nós o máis importante son as cabezas pensantes”. O Finisterrae instalarase, e permitirá grandes adiantos, pero pasados uns cantos anos tornarase obsoleto. Sen embargo, do contacto dos investigadores coa industria punteira en supercomputación a nivel mundial dependerá o éxito ou o fracaso dun ambicioso proxecto que pretende facer de Galicia un país moderno, que explota os recursos que produce para avanzar e redundar no propio beneficio.